PODGLĄD ATOMU
     
 

„A niechaj narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają”, czyli o pięknie mowy polskiej


Linia chronologiczna

Źródło 1. Mapa


Źródło 2. Mikołaj Rej. Portret ze Źwierciadła, 1568 r.


[źródło: http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Miko%C5%82aj_Rej.PNG]
 
 
Źródło 3. Mikołaj Rej. Figliki


Co niedźwiedzią skórę szacowali  
 
Dwa obeszli niedźwiedzia, więc sobie szeptali,
Szacując, zacz by onę [za tę] skórę w mieście dali.
Puści się niedźwiedź do nich. Jednego połapił [złapał],
A drugi się na drzewo ochotnie pokwapił.
A ten duszę zataił, niedźwiedź stojąc słucha.
Skoczył precz, a ten pyta: "- Coś szeptał u ucha?"
"- Mówił, bym ci nie wierzył, a to pilnie chował,
Póki nie mam, bym cudzej skóry nie szacował."


[źródło: http://www.pbi.edu.pl/book_reader.php?p=25524&s=1]


 
Źródło 4. Jan Kochanowski. Fragment witraża z Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego
[źródło: http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Kochanowski_witraz.jpg]
Źródło 5.Rycina z XIX wieku. Jan Kochanowski pod ulubioną lipą
[źródło: http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:POL_Jan_Kochanowski.jpg]

 
Źródło 6. Fotografia. Pomnik Jana Kochanowskiego dłuta Mieczysława Weltera przed muzeum poety w Czarnolesie

[źródło: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/15/Poland_Czarnolas_-_Kochanowski%27s_Museum.jpg]


Źródło 7. Jan Kochanowski. Fraszki




Na lipę

Gościu, siądź pod mym liściem, a odpocznij sobie!
Nie dojdzie cię tu słońce, przyrzekam ja tobie,
Choć się nawysszej [najwyżej] wzbije, a proste promienie
Ściągną pod swoje drzewa rozstrzelane cienie.
Tu zawżdy chłodne wiatry z pola zawiewają,
Tu słowicy [słowiki], tu szpacy [szpaki] wdzięcznie narzekają.
Z mego wonnego kwiatu pracowite pszczoły
Biorą miód, który po tym szlachci pańskie stoły.
A ja swym cichym szeptem sprawić umiem snadnie[dobrze],
Że człowiekowi łacno łatwo] słodki sen przypadnie.
Jabłek wprawdzie nie rodzę, lecz mię pan tak kładzie [uważa]
Jako szczep napłodniejszy w hesperyskim sadzie
 

w hesperyskim sadzie — w ogrdzie Hesperyd rosły, według podań greckich, drzewa o złotych owocach
 








Na dom w Czarnolesie

Panie, to moja praca, a zdarzenie Twoje;
Raczyż błogosławieństwo dać do końca swoje!
Inszy niechaj pałace marmurowe mają
I szczerym złotogłowem ściany obijają,
Ja, Panie, niechaj mieszkam w tym gnieździe ojczystym,
A Ty mię zdrowiem opatrz i sumnieniem czystym,
Pożywieniem uczciwym, ludzką życzliwością,
Obyczajmi znośnymi, nieprzykrą starością
 

złotogłów – rodzaj bogatej tkaniny, wyszywanej złotą nicią
 


Źródło 8. Jan Matejko. Portret Jana Frycza Modrzewskiego, fragment obrazu Unia Lubelska  z 1869 r.


[źródło: http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Andrzej_Frycz_Modrzewski.JPG]

 
Źródło 9. Andrzej Frycz Modrzewski. O naprawie Rzeczypospolitej [fragment]

[…] Swarom, waśniom i nienawiściom […] nie trzeba przywykać [nie prowadzić], lecz cichości, pokoju i zgody pilnować.
 

  
Ćwiczenia

Do XVI wieku polscy poeci tworzyli głównie w języku łacińskim. Jednym z pierwszych autorów piszących w języku polskim był Mikołaj Rej. Jak rozumiesz słynne zdanie poety „A niechaj narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają”.




Na podstawie źródła 1.

1. Wskaż na mapie miasta, w których młodzież szlachecka mogła zdobyć wykształcenie.
2. Wyjaśnij, dlaczego sieć szkół średnich i akademii w XVI-wiecznej Polsce była nierównomierna.


Na podstawie źródła 3.

Fraszkę Mikołaja Reja można zobrazować powiedzeniem „Nie dziel skóry na niedźwiedziu”. Wskaż sytuacje, do których odnosi się to przysłowie.


Na podstawie źródeł 5-7.

1. Opowiedz, w jaki sposób lipa czarnoleska zachęca wędrowca do odpoczynku.
2. Jak sądzisz, dlaczego Jan Kochanowski tak chętnie siadywał pod rozłożystymi konarami lipy?
3. Czy obraz, fotografia i fraszki zachęcają nas do odwiedzin w Czarnolesie?
4. O co poeta prosi Boga? Czym, według Ciebie, mogą być te słowa?


Na podstawie źródła 9.

Opowiedz, jakich wskazówek udziela Polakom Andrzej Frycz Modrzewski. Czy słowa pisarza są nadal aktualne?
 
Praca domowa


W jaki sposób, jako uczeń, dbasz o piękno języka polskiego? Przygotuj wypowiedź, którą przedstawisz na następnej lekcji.








Tytuł: „A niechaj narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają”, czyli o pięknie mowy polskiej
Opis skrócony: Poznamy twórczość wybitnych twórców Złotego Wieku, dowiemy się, jak wyglądała edukacja młodzieży w XVI wieku, zapamiętamy, że rozkwit polszczyzny nastąpił w Odrodzeniu.
Autor(rzy): Małgorzata Soczewicz
Hasła treści Mikołaj Rej, Jan Kochanowski, Czarnolas, Andrzej Frycz Modrzewski
Uwagi metodyczne Warto zainicjować z uczniami zabawę językową. Można prześledzić ewolucję języka polskiego podając przykłady literackie omawiane na lekcji. Uczniowie wskazują słowa, które wyszły z użycia i odgadują ich znaczenie. Warto podkreślić znaczenie dzieł renesansowych twórców dla rozwoju pięknej polszczyzny, oraz uwrażliwić uczniów na poprawność językową. Proponuję skorzystanie z map: Rzeczpospolita szlachecka w Atlasie historycznym dla szkół podstawowych (Nowa Era, Warszawa 2012, s. 37. lub Rzeczpospolita szlachecka w Atlasie historycznym (PPWK, Warszawa 1999, s. 19.).Warto zainicjować z uczniami zabawę językową. Można prześledzić ewolucję języka polskiego podając przykłady literackie omawiane na lekcji. Uczniowie wskazują słowa, które wyszły z użycia i odgadują ich znaczenie. Warto podkreślić znaczenie dzieł renesansowych twórców dla rozwoju pięknej polszczyzny, oraz uwrażliwić uczniów na poprawność językową. Proponuję skorzystanie z map: Rzeczpospolita szlachecka w Atlasie historycznym dla szkół podstawowych (Nowa Era, Warszawa 2012, s. 37. lub Rzeczpospolita szlachecka w Atlasie historycznym (PPWK, Warszawa 1999, s. 19.).
Szacowany MINIMALNY czas na realizację treści atomu (w minutach) 45
Szacowany MAKSYMALNY czas na realizację treści atomu (w minutach) 60

 
Materiały udostępniane za pomocą Serwisu można wykorzystywać zgodnie z licencją Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Polska,
z wyjątkiem materiałów, które zostały wyraźnie oznaczone jako nieobjęte postanowieniami tej licencji.
Strona współfinansowana przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego z projektu: „Opracowanie i pilotażowe wdrożenie innowacyjnych programów nauczania – zgodnych z polską podstawą programową kształcenia ogólnego – przeznaczonych dla uczniów – dzieci obywateli polskich za granicą”.