Panowie bracia, czyli rzecz o szlachcie polskiej
![](ikony/iko4.jpg) | Źródło 1. Marcin Kromer o szlachcie polskiej [fragment] |
[…] Szlachta polska wyodrębniła się dla rządzenia oraz obrony […] ludności i kraju. Dlatego też ci, którzy tworzą ten stan, w dawniejszych czasach nazywani byli rycerzami […], a teraz zwą się szlachtą, od szlachetności rodu, […] i ziemianami […]. Nazwa [ziemianie] pochodzi więc od pól, które uprawiają i od dawna zamieszkują prawem dziedziczenia, kupna czy też darowizny panującego. Szlachta ma liczne i wielkie przywileje […]. Szlachectwo […] szacuje się według urodzenia i zasług, ale bierze się również pod uwagę i obyczaje. […]
![](ikony/iko4.jpg) | Źródło 2. Zróżnicowanie stanu szlacheckiego |
[…] Pozycja szlachcica wynikała z ilości posiadanej ziemi. Majątki kilkudziesięciu rodów magnackich, które stały u szczytu społecznej drabiny stanu szlacheckiego, liczyło się w tysiącach hektarów. […] W odróżnieniu od magnaterii, przeciętny szlachcic mógł się uważać za szczęśliwego, jeśli posiadał dwa lub trzy folwarki. […] Zaliczał się zatem do średniej szlachty. […] U dołu drabiny znajdował się tłum drobnej szlachty. Szlachta cząstkowa – zamieszkiwała części większych majątków, stad nazwa cząstkowa. […] Szlachta czynszowa – dzierżawiła folwarki od swych zamożniejszych współbraci. Kolejna grupa – szlachta zagrodowa – posiadała ziemię, lecz nie miała chłopów pańszczyźnianych i sama musiała uprawiać swoje „zagrody”. Gołota – skupiała szlachtę, która nie miała ani ziemi, ani chłopów.
[na podstawie: Norman Davis,
Boże Igrzysko, Kraków 1993 t. I, s. 298-300.]
![](ikony/iko4.jpg) | Źródło 3. Jan Piotr Norblin. Szlachcic polski (rysunek z 1790 r.) |
[źródło: http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Norblin_-_Avocat_polonais.jpg]
![](ikony/iko4.jpg) | Źródło 4. Fotografia. Drewniany dwór szlachecki z XVII w. w Ożarowie pod Wieluniem |
[źródło: http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Ozarow_-_manor_house.jpg]
![](ikony/iko4.jpg) | Źródło 5. Ilustracja. Stroje polskich magnatów w XVI w. |
[źródło: http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Polish_magnates_1576-1586.PNG]
![](ikony/iko4.jpg) | Źródło 6. Fotografia. Rezydencja magnacka w Krasiczynie koło Przemyśla |
[źródło: http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Krasiczyn_castle_3.jpg]
![](ikony/iko4.jpg) | Źródło 6. Herb szlachecki Lubicz |
[źródło: http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:POL_COA_Lubicz.svg]
![](ikony/iko5.jpg) | Ćwiczenia |
Na podstawie źródła 1.
1. Wymień, na podstawie tekstu Marcina Kromera, najważniejsze powinności szlachty.
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
2. Co decydowało o przynależności do stanu szlacheckiego?
...............................................................................................................................
Na podstawie źródła 2.
Na podstawie tekstu narysuj drabinę społeczną szlachty polskiej. Jak sądzisz, co - mimo ogromnych różnic majątkowych - łączyło polska szlachtę.
Na podstawie źródeł 3-6.
Przyporządkuj zamieszczone wizerunki polskiej szlachty odpowiednim siedzibom - dworom szlacheckim albo rezydencjom magnackim. Uzasadnij swój wybór.
![](ikony/iko3.jpg) | Praca domowa |
1. Wskaż i nazwij elementy herbu szlacheckiego. Poszukaj pomocy w zasobach Internetu.
2. Ustal, jak nazywa się nauka pomocnicza historii zajmująca się herbami.
![](ikony/iko3.jpg) | Praca domowa dla zainteresowanych |
Wyjaśnij, co zawierają herby: Warszawy, Krakowa i Gniezna. Co łączy te trzy miasta?