PODGLĄD ATOMU
     
 

Rozwój kultury i oświaty w Polsce w czasach stanisławowskich


Kalendarium

1764-1795 – panowanie Stanisława Augusta Poniatowskiego
1764 – powstanie Szkoły Rycerskiej (Korpusu Kadetów) w Warszawie
1770 – zorganizowanie pierwszego obiadu czwartkowego przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego
1773 – decyzja o powołaniu Komisji Edukacji Narodowej

Źródło 1. Ignacy Krasicki, Hymn Korpusu Kadetów [fragment]

Święta miłości kochanej ojczyzny,
Czują cię tylko umysły poczciwe!
Dla ciebie zjadłe smakują trucizny.
Dla ciebie więzy, pęta nie zelżywe.
Kształcisz kalectwo przez chwalebne blizny,
Gnieździsz w umyśle rozkoszy prawdziwe.
Byle cię można wspomóc, byle wspierać.
Nie żal żyć w nędzy, nie żal i umierać.


zjadłe – jadowite


[w:] Wiek XVI–XVIII w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii i studentów, oprac. Melania Sobańska-Bondaruk, Stanisław Bogusław Lenard, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999, s. 403.

Źródło 2. Adam Kazimierz Czartoryski, Obowiązki studenckie przez pytania i odpowiedzi (rozszerzona wersja Katechizmu Kadetów)

Co to jest student?
Jest to człowiek młody oddany pod dozór osób, które obyczaje jego kształcić, rozum polerować i wiadomości zdobić powinny na to, aby go uczyniły godnym zaszczytu służenia krajowi swojemu.
Jaki powinien być student?
Powinien mieć miłość, bojaźń Boga i przywiązanie do religii przed oczyma; powinien ojczyznę swą kochać i jej dobro nade wszystko, i sposobić się do tego, aby się mógł zdatnie poświęcić na jej usługi; powinien być cnotliwy, pełen poszanowania dla zwierzchnich, i pełen dobroczynności […].
Komu jest powierzony dozór edukacji studenckiej?
Profesorom i innym nauczycielom.
Jak ma się zachować względem swych nauczycieli?
Powinien być im ślepo posłuszny bez szemrania i uporu, i powinien ich czcić jak zwierzchnich. Powinien być dla nich pełen posłuszeństwa w godzinach nauki […] i wdzięczny za ich starania około jego edukacji.
Jakie być powinny powody jego postępków?
[…]
Punkt honoru i wstyd. Punkt honoru do dobrego zachęcać, wstyd od złego wstrzymywać jego powinien.
Czy szczególnie przynaglenie i bojaźń kary ma go prowadzić do wypełnienia swych powinności?
Podły by to był powód. Zacniejsze przyczyny zagrzewać go do tego powinny […].
Jakiego gatunku ma być ta cześć, którą oddawać należy starszym od siebie wiekiem, lub urzędem?
[…] bez upodlenia siebie samego, te powierzchowne znaki padania do nóg, ściskania za nogi, całowania w ręce, podpisywania się w listach podnóżkiem, niskie zbytnie ukłony nie powinny być nigdy zażywane, bo podłość w sobie mają, której się strzec należy.
Jaki powinien być względem swych kolegów?
Obyczajny, grzeczny, uczynny […]. Ukrywać powinien błędy swych kolegów, nie naśmiewać się z niedoskonałości ich, osobliwie z tych, które mogą mieć od urodzenia.
Czy dosyć jest na tym być szlachetnie urodzonym?
Pewnie, że nie dosyć. Urodzenie z cnotą i z przymiotami złączone najpierwszym jest zaszczytem. Szlachectwo bez cnót i przymiotów ustawicznym jest zarzutem.
Jak się student zachować ma u stołu?
Skromnie siadać do stołu i wstawać od stołu.
W zębach widelcami nie dłubać.
Łokciów na stół nie kłaść.
Łyżkę z gęby wyjętą nie kłaść w misę, ani też nią częstować.
Z misy nie jadać tylko z talerza.
Jeżeli się gość znajduje u stołu, obejść z nim grzecznie i politycznie.


[w:] Zabawy Przyjemne i Pożyteczne (1770–1777), t. I, Ossolineum, Wrocław 2004, s. 122–123.



Źródło 3. Ustanowienie Komisji Edukacji Narodowej

Ponieważ Ojciec Święty przez wydaną do wszystkich państw chrześcijańskich bullę [...] zlikwidował instytucję zakonu księży jezuitów, którzy w kraju [...] większą część edukacji [...] utrzymywali – więc ażeby w tych okolicznościach Rzeczpospolita, co do edukacji młodzieży [...] nie ponosiła uszczerbku, takowe czynimy rozporządzenie.
Ustanawiamy Komisję w Warszawie [...] mającą edukacją młodzieży szlacheckiej pod protekcją Jego Królewskiej Mości [zajmować się].


[w:] Marek Ferenc, Epoka nowożytna. Teksty źródłowe. Tematy lekcji i zagadnienia do historii w szkole średniej, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2001, s. 250.








Źródło 4. Struktura organizacyjna Komisji Edukacji Narodowej


[na podstawie: Wielka historia Polski, t. 6, Kraków 2004, s. 68.

Źródło 5. Grzegorz Piramowicz, Powinności nauczyciela
Niechaj dzieci po wsiach i miasteczkach jak najwięcej bawią się na otwartym a żywym powietrzu. Niech będą w ruchu i biegu. Naznaczyć im różnych czasów gonitwy do mety, zakładając nagrody w obrazkach, w rzeczach do jedzenia, odzienia. Niechaj jeżdżą na koniach najwięcej na oklep, ucząc się wskakiwać bez strzemion. Przyda się ta zręczność w wielu przypadkach i może chronić od wielu nieszczęść. Pasowanie się równych w sile i w wieku daje moc ciała i odwagę serca: a kto wie, w jakich okolicznościach takie ćwiczenia przydać się mogą do obrony kraju?


[w:] Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 21, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1961, s. 33.

Ćwiczenia

Na podstawie źródła 1.

Co można sądzić o celach wychowawczych Szkoły Rycerskiej na podstawie fragmentu hymnu szkoły? Swoją odpowiedź uzasadnij.


Na podstawie źródła 2.

1. Odpowiedz, jakie relacje między uczniami i nauczycielami miały obowiązywać w Szkole Rycerskiej?
2. Czym różnił się system wychowawczy tej szkoły od systemu wychowawczego szkół prowadzonych przez jezuitów?
3. Jaki stosunek do szlachectwa prezentuje Katechizm Korpusu Kadetów?
4. Wyjaśnij powiązania rodzinne miedzy królem Stanisławem Augustem Poniatowskim a komendantem tej szkoły (sprawdź na tablicy genealogicznej Poniatowskich i Czartoryskich, którą oglądałeś/aś na wcześniejszej lekcji).
5. Czy w Szkole Rycerskiej kładziono nacisk na kształcenie dobrych manier wśród wychowanków? Odpowiedź uzasadnij.


Na podstawie źródła 3.

1. Na którym sejmie zapadła decyzja o utworzeniu Komisji Edukacji Narodowej?
2. Skąd miano czerpać fundusze na rozwój i funkcjonowanie szkół Komisji Edukacji Narodowej?


Na podstawie źródeł 4.

1. Przedstaw strukturę organizacyjną szkolnictwa Rzeczypospolitej po 1773 r.
2. Gdzie znajdowały się dwie Szkoły Główne? Czy wcześniej w tych miastach istniały ośrodki uniwersyteckie?
3. Czym miało zajmować się Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych?


Na podstawie źródła 5.

1. Na którą dziedzinę edukacji zwraca uwagę Grzegorz Piramowicz?
2. Jakie propozycje zajęć dla dzieci i młodzieży podaje autor tekstu?
3. Jakiemu celowi miało służyć wychowanie fizyczne młodzieży?

Praca domowa


1. Sprawdź w zasobach Internetu, gdzie znajdowała się siedziba Szkoły Rycerskiej oraz kto ją założył.
2. Ustal, jaka instytucja ma obecnie swą siedzibę w dawnym gmachu Szkoły Rycerskiej.
3. Podaj nazwiska wybitnych absolwentów Szkoły Rycerskiej.
3. Wymień absolwentów Szkoły Rycerskiej, którzy wykazali się bohaterską postawą w obronie niepodległości Polski.






































Tytuł: Rozwój kultury i oświaty w Polsce w czasach stanisławowskich
Opis skrócony: Porozmawiamy o reformach edukacji w dobie stanisławowskiej. Poznamy i ocenimy działalność Szkoły Rycerskiej i Komisji Edukacji Narodowej.
Autor(rzy): Wanda Królikowska
Hasła treści Stanisław August Poniatowski, Adam Kazimierz Czartoryski, Szkoła Rycerska, Komisja Edukacji Narodowej, Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych, Grzegorz Piramowicz, Hugo Kołłątaj
Uwagi metodyczne Proponuję, by zachęcić uczniów do porównania współczesnej szkoły ze szkołami kierowanymi przez Komisję Edukacji Narodowej, uwzględniając relacje między uczniami i nauczycielami, listy nauczanych przedmiotów, przykłady pomocy naukowych. Warto zwrócić uwagę uczniów na to, że szkolnictwo doby stanisławowskiej formowało postawy patriotyczne wychowanków. Można wysłuchać nagrania Hymnu do miłości Ojczyzny, w wykonaniu Reprezentacyjnego Zespołu Artystycznego Wojska Polskiego (http://www.youtube.com/watch?v=uMORJqE-1RU&feature=relmfu). Proponuję, by zachęcić uczniów do porównania współczesnej szkoły ze szkołami kierowanymi przez Komisję Edukacji Narodowej, uwzględniając relacje między uczniami i nauczycielami, listy nauczanych przedmiotów, przykłady pomocy naukowych. Warto zwrócić uwagę uczniów na to, że szkolnictwo doby stanisławowskiej formowało postawy patriotyczne wychowanków. Można wysłuchać nagrania Hymnu do miłości Ojczyzny, w wykonaniu Reprezentacyjnego Zespołu Artystycznego Wojska Polskiego (http://www.youtube.com/watch?v=uMORJqE-1RU&feature=relmfu).
Szacowany MINIMALNY czas na realizację treści atomu (w minutach) 45
Szacowany MAKSYMALNY czas na realizację treści atomu (w minutach) 60

 
Materiały udostępniane za pomocą Serwisu można wykorzystywać zgodnie z licencją Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Polska,
z wyjątkiem materiałów, które zostały wyraźnie oznaczone jako nieobjęte postanowieniami tej licencji.
Strona współfinansowana przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego z projektu: „Opracowanie i pilotażowe wdrożenie innowacyjnych programów nauczania – zgodnych z polską podstawą programową kształcenia ogólnego – przeznaczonych dla uczniów – dzieci obywateli polskich za granicą”.